પિતાની ભેટ

મહેન્દ્ર મેઘાણી

| 7 Minute Read

પોતાના પુત્રને કાંઈક ભેટ આપવાની એક પિતાની હોંશમાંથી એક નાની રૂપકડી ચોપડીની ઉત્પત્તિ થઈ છે.

પુત્ર પોતાની સ્વતંત્ર જિંદગીની મજલ પર રવાના થવાની તૈયારીમાં હતો ત્યારે, કદાચ તેને ઉપયોગી નિવડે એવા શિખામણના બે શબ્દો કાગળ પર ટપકાવી લેવા માટે પિતા ઘરને એક ખૂણે બેસે છે. જેક્સન બ્રાઉન નામના એ પિતાએ વરસો પહેલાં ક્યાંક વાંચેલું કે,

પોતાનાં સંતાનો માટે સડક બાંધી આપવાની જવાબદારી માબાપો ઉપર નથી, એમણે તો વાટનો નકશો જ પૂરો પાડવાનો છે.

પોતે લખી કાઢેલાં પાનાંનો ઉપયોગ પોતાનો પુત્ર એ રીતે જ કરશે, એવી પિતાને ઉમેદ છે.

એ લખાણનાં કાગળિયાં પુત્રના હાથમાં મૂકતાં પિતા એવી મતલબનું બોલ્યાં કે જીવન સુખદાયી શી રીતે બનાવી શકાય તે વિશેના પોતાના ખ્યાલો એમાં વ્યક્ત કરેલા છે. ભેટ હાથમાં લેતા પુત્ર પિતાને ભેટી પડ્યો એમની સાથે હાથ મિલાવીને વિદાય થયો.

થોડા દિવસ પછી એના નવા સ્થાનેથી પુત્રનો ફોન આવ્યો. બાપુ, એનો અવાજ સંભળાયો, “તમે પેલી શીખ લખી આપી છે તે વાંચતો જાઉં છું ને મને લાગે છે કે મને મળેલી સારામાં સારી ભેટમાંની આ એક છે. હવે હું પણ તેમાં ઉમેરો કરતો રહીશ અને… કોઈક દિવસ મારા દીકરાને એ ભેટ આપીશ.”

પિતાની એ શીખમાંથી નીપજેલી અંગ્રેજી ચોપડીનું નામ છે, લાઈફસ લિટલ ઈન્સ્ટ્કશન બુક (Life’s Little Instruction Book) તેના દરેક પાને સાદા શબ્દોમાં બે-ચાર નાની નાની શિખામણો મોટા અક્ષરે છાપેલી છે.

લેખકે ચોપડી આ રીતે અર્પણ કરેલી છે: “અનેક રીતે જે મારો ગુરુ પણ છે તે પુત્રને.” પછી નીચે ચાર લીટી એ પુત્રને સંબોધીને પિતા કહે છે:

બેટા, લાં…. બું જોવામાં હું તને કઈ રીતે મદદકરી શકું ?
મારા ખભા ઉપર તને ઊભો રહેવા દઉં ?…
હાં, હવે તું મારા કરતાં પણ લાંબે સુધીજોઈ શકીશ.
હવે તું આપણા બેય વતી જોઈ શકવાનો…
તો, તું શું જુએ છે તે મને કહીશ ને?

લેખક અમેરિકન છે, પણ તેની ઘણી શિખામણો અનેક દેશના પિતાઓ પોતાનુ પુત્રોને આપી શકે તેવી લાગે છે. મારો એક પૌત્ર યુવાનવયે પહોંચ્યો છે તેને લખી મોકલવા જેવી કેટલીક મને લાગી, તે અહીં ગુજરાતીમાં ઉતારું છું. વાચકોને પણ પોતાના પુત્ર કે પૌત્રને લખી મોકલવાનું મન થાય તેવી એમાંથી નીકળશે, એવી આશા છે.

  • સારાં સારાં પુસ્તકો વસાવતો રહેજે - ભલે પછી એ કદી નહિ વંચાય એમ લાગે.

  • કોઈને પણ વિશે આશા સમૂળગી ત્યજી દેતો નહીં. ચમત્કારો દરરોજ બનતા હોય છે.

  • દરેક બાબતમાં ઉત્તમતાનો આગ્રહ રાખજે અને તેની કિંમત ચૂકવવા તૈયાર રહેજે.

  • તંદુરસ્તી એની મેળે જળવાઈ રહેવાની છે, એમ માનતો નહીં.

  • તારી નજર સામે સતત કશુંક સુંદર રાખજે - ભલે પછી તે એક પ્યાલામાં મૂકેલું ફૂલ જ હોય.

  • આપણાથી જરીક જેટલું જ થઈ શકે તેમ છે એવું લાગે, માટે કશું જ ન કરવું એમ નહિં. જે થોડુંક પણ તારાથી થઈ શકે તે કરજે જ.

  • સંપૂર્ણતા માટે નહિ પણ શ્રેષ્ઠતા માટે મથજે.

  • જે તુચ્છ છે તેને પારખી લેતાં શીખજે, ને પછી તેની અવગણના કરજે.

  • ઘસાઈ જજે, કટાઈ ન જતો. પોતાની જાતને સતત સુધારતા રહેવાની પ્રતિજ્ઞા લેજે.

  • હારમાં ખેલદિલી બતાવજે. જીતમાં ખેલદિલી બતાવજે. પ્રશંસા જાહેરમા કરજે, ટીકા ખાનગીમાં.

  • લોકોમાં જે સારપ રહેલી હોય તે ખોળી કાઢજે.

  • તારા કુંટુંબને તું કેટલું ચાહે છે તે દરરોજ તારા શબ્દો વડે, સ્પર્શ વડે, તારી વિચારશીલતા વડે બતાવતો રહેજે.

  • પોતાની જાતમાં પરિવર્તન લાવવાની આપણી શક્તિનો આંક કદી ઓછો ન આંકવો. પણ બીજાંઓમાં પરિવર્તન લાવવાની આપણી શક્તિનો વધુ પડતો આંક ન આંકવો.

  • ક્યારે મૂંગા રહેવું તેનો ખ્યાલ રાખજે. ક્યારે મૂંગા ન રહી શકાય તેનો પણ.

  • ગંદકી સામે જંગ માંડજે.

  • બીજાઓની સફળતા વિશે ઉત્સાહ અનુભવજે. બીજા લોકોને એમનું પોતાનું મહત્વ ભાસે તેમ કરવાની તકો શોધતો રહેજે.

  • પોતાના ગુજરાન માટે મહેનત કરતા દરેક માણસ સાથે સન્માનથી વર્તજે - ભલે એ કામ ચાહે તેવું નજીવું હોય.

  • એવી રીતે જીવજે કે તારાં બાળકો જ્યારે પણ ઈમાનદારીનો, નિષ્ઠાનો અને પ્રામાણિક્તાનો વિચાર કરે ત્યારે એ તને સંભારે.

  • જેમને એ વાતની કદી જાણ પણ થવાની ન હોય એવા લોકો માટે કશુંક સારું કરતા રહેવાની આદત કેળવજે.

  • વિચારો મોટા મોટા કરજે પણ નાના નાના આનંદો માણી જાણજે.

  • ગુલાબોની સુવાસ માણવાનો સમય મેળવજે.

  • દિમાગ મજબૂત રાખજે, કાળજું કૂણું.

  • કોણ સાચું છે તેની ફિકર કરવામાં સમય ઓછો ગાળજે અને શું સાચું છે તે નક્કી કરવામાં વાધારે.

  • એકંદર યુદ્ધમાં વિજય મેળવવા કાજે નાની નાની લડાઈઓમાં હારતાં શીખજે.

  • જે ગાંઠ છુટી શકે તેને કાપતો કદી નહિ.

  • દરેક ચીજ જે હાલતમાં આપણને મળી હોય તેના કરતાં જરાક સારી સ્થિતિમાં તેને મૂકતાં જવું.

  • યાદ રાખજે કે સફળ લગ્નજીવનનો આધાર બે વસ્તુ પર રહે છે : (૧) યોગ્ય પાત્ર શોધવું અને (૨) યોગ્ય પાત્ર બનવું.

  • તને વખત નથી મળતો એમ કદી ન કહેતો. એક દિવસના તને પણ એટલા જ કલાકો મળેલા છે જેટલા હેલન કેલરને, મધર ટૅરેસાને અને આઈનસ્ટાઈનને.

  • એટલું સમજજે કે સુખનો આધાર માલમિલક્ત, સત્તા કે પ્રતિષ્ઠા ઉપર નહિ, પણ આપણે જેમને ચાહતા ને સન્માનતા હોઈએ તેવા લોકો સાથેના આપણા સંબંધો પર રહે છે.

  • તને માન મળે તેમાં બીજાંને સહભાગી બનાવજે.

  • તારાં બાળકોને નિયમિત કશુંક વાંચી સંભળાવજે, ગીતો સંભળાવજે, તારાં બાળકોને સદાય સાંભળજે.

  • “મને એની ખબર નથી,” એમ કહેતાં ડરતો નહિં. “મારાથી ભૂલ થઇ ગઈ”, એમ કહેતાં અચકાતો નહિ. “હું દિલગીર છું”, એટલું બોલતાં ખચકાતો નહિ.

  • ક્યારેક નિષ્ફળ નીવડવાની પણ તૈયારી રાખજે.

[સાભાર : અરધી સદીની વાચનયાત્રા, લેખક: મહેન્દ્ર મેઘાણી]